Aydınlatma, bir kenti görünür kılmaktan çok, ona kimlik kazandırır.
Peyzaj mimarlığı sadece gündüzleri yaşanabilir mekânlar tasarlamakla sınırlı değildir; geceleri de güvenli, davetkâr ve estetik alanlar oluşturmayı hedefler. Bu noktada aydınlatma tasarımı hem mekânsal deneyimi hem de psikolojik algıyı şekillendiren en güçlü unsurlardan biridir.
Çoğu zaman aydınlatma sistemi yalnızca “görmeyi sağlamak” amacıyla kurgulanır. Oysa iyi bir dış mekân aydınlatması, yalnızca teknik değil, psikolojik bir konfordur. Işık, güven duygusunu artırır; yön bulmayı kolaylaştırır, mekânın kimliğini vurgular ve sosyal etkileşimi destekler. Doğru aydınlatma, bir mekânın gece kimliğini yeniden tanımlar. Işığın rengi, şiddeti, açısı ve yüksekliği; kullanıcıların mekânda nasıl hissettiklerini ve alanı nasıl algıladıklarını doğrudan etkiler. Soğuk tonlu ve sert ışıklar çoğu zaman mekânı yabancılaştırırken, sıcak tonlar, yumuşak geçişler ve gölge–ışık dengesi alanı daha samimi ve güvenli bir atmosfere dönüştürür. Bu nedenle peyzaj aydınlatmasında amaç, yalnızca görünürlüğü sağlamak değil, mekânın ruhunu yansıtmak olmalıdır. Bilimsel araştırmalar, iyi planlanmış bir aydınlatma sisteminin kullanıcıların yön bulma becerilerini geliştirdiğini, sosyal alanlarda kalma süresini uzattığını ve mekânsal güvenlik algısını güçlendirdiğini göstermektedir. Özellikle üniversite kampüsleri, parklar ve yaya aksları gibi alanlarda ışığın yetersizliği bireylerde tedirginlik ve kaygı hissine neden olabilir. Bunun tam tersi olarak, dengeli ve insan odaklı aydınlatmalar bireylerin psikolojik rahatlama yaşamasına, sosyalleşmeye daha açık hale gelmesine katkı sağlar. Ancak aydınlatmanın bir diğer boyutu da ekolojik sürdürülebilirliktir. Gereğinden fazla aydınlatma, sadece enerji israfı değil; aynı zamanda doğadaki canlıların biyolojik ritimlerini bozan ciddi bir ışık kirliliği problemidir. Bu nedenle çağdaş peyzaj tasarımında, sensör destekli sistemler, yönlendirilmiş armatürler ve düşük enerji tüketimli LED teknolojileri tercih edilir. Bu sistemler, yalnızca ihtiyaç duyulan bölgeleri ve zaman aralıklarını aydınlatarak hem çevreye duyarlı hem de enerji açısından verimli çözümler sunar. Işık, bir mekânın yalnızca görünür olmasını değil, hissedilir olmasını da sağlar. Her ışık kaynağı, mekâna güven, aidiyet ve yaşam duygusu taşır. Karanlıkla aydınlık arasındaki bu denge, aslında insanla mekân arasındaki bağı da tanımlar. İyi bir aydınlatma, yalnızca gecenin sessizliğini değil, tasarımın düşüncesini de görünür kılar.
Işık, modern yaşamın temel bir bileşeni olup kentlerde yaşam kalitesinin belirleyici unsurlarından biridir. Özellikle 20. yüzyıldan sonra hız kazanan teknolojik ilerlemeler, kentlerdeki aydınlatma sistemlerinin sadece güvenlik ve yön bulma işleviyle değil, aynı zamanda kentsel estetikle bütünleşmiş biçimde ele alınmasını gerekli kılmıştır. Kentsel aydınlatmalar, güvenlik, ulaşım, yer ve yön bulma gibi fonksiyonel açıdan önemli oldukları kadar, kent kimliğini oluşturmak, kent estetiğini geliştirmek ve kenti çekici kılmak amacıyla estetik açıdan da oldukça önemlidirler (Doğan, 2024). Dengeli ışık dağılımı, kullanıcıların gece ortamında yön bulma, güven hissi ve mekânsal algı düzeylerini olumlu yönde etkiler. Buna karşın, aşırı veya yanlış yönlendirilmiş aydınlatmalar hem enerji israfına hem de doğal ekosistem üzerinde olumsuz etkilere neden olur. Kentsel aydınlatma tasarımı, geceleri insanların en temel ihtiyaçlarından biri olan görme duyusunu işlevsel olarak karşılamalı ve kent insanı için görsel konfor ve güvenlik duygusu yaratmalıdır (Erbil & Arısoy, 2023). İyi bir aydınlatma tasarımı, yalnızca teknik ölçütlerle değil, insan psikolojisi ve fizyolojisi dikkate alınarak planlanmalıdır. Aydınlatmada amaç, belirli bir aydınlığı oluşturmak değil, görsel konforun sağlanmasıdır (Doğan, 2024).
Belki de mesele, geceyi aydınlatmak değil; insanı ışıkla buluşturmanın en doğru yolunu bulmaktır. Çünkü kentlerin geleceği, parlayan sokaklarda değil — ışığın anlam bulduğu mekânlarda saklıdır.
Doğan, F. (2024). Kentsel Aydınlatmanın Kent Estetiğine Etkisi. Türkiye Peyzaj Araştırmaları Dergisi, 7(2), 230-236. Https://Doi.Org/10.51552/Peyad.1581987
Doğan, F. (2024). Kentsel Aydınlatmanın Kent Estetiğine Etkisi. Türkiye Peyzaj Araştırmaları Dergisi, 7(2), 230-236.
Erbil, Z. C., & Arısoy, N. (2023). Energy Efficiency Analysis İn The Case Of Sustainable Lighting Design Butterfly Valley Park (Konya). Turkish Journal Of Agriculture-Food Science And Technology, 11(10), 1935-1941.
